مسیر تهیه برنامه چهارم توسعه به قلم زنده یاد دکتر حسین عظیمی

اصول اساسی تهیه یک برنامه توسعه

بخش های مهم یک برنامه توسعه باید با عنایت ویژه به اصول اساسی زیر مشخص شود.

1- اصل حفظ و حراست از انگیزه خصوصی و قدرت خلاقیت نوآوران جامعه :

وظیفه و هدف برنامه ریزی توسعه به هیچ وجه دولتی کردن اقتصاد نیست . هدف برنامه توسعه ، کمک به ایجاد محیط و فضای مناسب برای شکوفایی ، خلاقیت و نوآوری در سطوح مختلف برای اقشار متنوع و متکثر جامعه است .

2- اصل پایداری حرکت توسعه : توسعه فرایندی بلند مدت است و نباید انتظار داشت که با یک یا دو برنامه توسعه، فرایند توسعه پایان یابد و کشور به منتهای مسیر توسعه برسد.

3- اصل امکان ناپذیری تهیه برنامه جامع و ضرورت تدوین برنامه هسته های خط دهنده (core planning) :

برنامه ریزی جامع توسعه پیشنهاد می گردد برنامه ریزی هسته های خط دهنده است که تحت عنوان (core planning در ادبیات توسعه مطرح گردیده است . قلب برنامه توسعه ، متکی بر هسته های خط دهنده و نیز پروگرامهای اجرایی است.

4- اصل ضرورت پروگرام های اجرایی در یک برنامه توسعه:

پروگرام اجرایی مجموعه ای متشکل از هدف، پروژه های مشخص ، سازمان دهی و تشکیلات اجرایی برای حذف یک مانع توسعه و یا برای ایجاد یک قطب توسعه است .

5- اصل ضرورت استفاده واقعی و مؤثر از اندیشمندان جامعه در تهیه برنامه های توسعه متکی بر هسته های خط دهنده:

برای شناسایی مسائل اساسی و اصلی و تهیه پروژه اجرایی برای حل و فصل مسائل هر بخشی باید از متخصصان واقعی در هر بخش کمک گرفت. متخصصان ترکیبی از محقق دانشگاهی و مدیر پر تجربه و شایسته اجرایی را قطعاً در بر می گیرد.

6- اصل ضرورت برنامه ریزی تفصیلی پروگرام های اجرایی:

ستون فقرات یک برنامه توسعه ، پروگرام های اجرایی است.

7- اصل ضرورت وجود تشکیل متناسب مدیریت امور توسعه:

چارچوب حقوقی ، سازمان ، تشکیلاتی ، پرسنلی ، مالی در امور توسعه ، کاملاً متفاوت از سایر امور مدیریت کلان جامعه است و لذا باید تشکیلات متناسب برای این کار ، طراحی و به کار گرفته شود.

8- اصل ضرورت دور کردن امور توسعه از نوسانات ناگهانی اقتصادی – اجتماعی کشور:

در فضاها و محیط های توسعه نیافته ، وجود شوک ها ، التهاب و نوسانات ناگهانی در ذات فرایند توسعه نیافتگی آن ها وجود دارد. مهم ترین زمینه در این نابسامانی مربوط به منابع مالی در دسترس حکومت است. در سایر زمینه ها نیز نوسانات مهم اقتصادی – اجتماعی می تواند در امور توسعه ای کشور، بی ثباتی ایجاد کند. لذا ضروری است که در طراحی مدیریت امور عمران با تهیه شرایطی که در ادبیات و تجارب توسعه ای به دست آمده است کوشید تا نوسانات مورد بحث از حوزه توسعه دور و به امور غیر توسعه ای منتقل شود.

9- اصل ضرورت در اختیار داشتن تصویرهای کلان به منظور اتخاذ خط مشی های استراتژی :

این بخش از برنامه توسعه صرفاًٌ جنبه اطلاعاتی و هدایتی دارد.در این حوزه به کارگیری مدل های اقتصاد سنجی متکی بر ساختار متناسب و آمار قابل اتکاء الزامی است .

10- اصل تأکید بر نقش بسیار مهم و اساسی دبیرخانه ای سازمان مدیریت و برنامه ریزی :

سازمان مسئول برنامه ریزی توسعه، نقش بسیار حساس دبیرخانه را بر عهده دارد و نه نقش تهیه کننده نهایی و انحصاری برنامه را و لذا ضروری است که از مشارکت وسیع اندیشمندان از یک سو و دستگاه های اجرایی از سوی دیگر به نحو مؤثر و کارآمد ( در تهیه برنامه توسعه ) استفاده کند.

بخش های برنامه توسعه

با توجه به اصول ده گانه ذکر شده ، برنامه توسعه متشکل از چهار بخش زیر می باشد :

1-      چشم انداز (20-10 ساله )

2-      تصویر کلان و خط مشی های استراتژیک برنامه پنج ساله .

این دو بخش صرفاً جنبه اطلاعاتی و هدایتی ، ایجاد هم زبانی و تفاهم در سطح جامعه ( مدیران ، مردم ) را دارد و به هیچ صورتی تبدیل به قانون مصوب مجلس نمی شود.

3-      پروگرامهای اجرایی.

4-      مدیریت امور عمران و توسعه . 

دو بخش 3و4 باید به صورت تفصیلی و بر اساس ضرورت های برنامه ریزی ، هسته های خط دهنده و با مشارکت مؤثر و وسیع متخصصان و اندیشمندان تهیه و تبدیل به قانون شود.